Nhập khẩu phế liệu sắt thép hiện đang trở thành một hoạt động vô cùng quan trọng trong ngành công nghiệp tái chế và sản xuất vật liệu tại Việt Nam. Đứng trước bối cảnh nguồn nguyên liệu trong nước ngày càng khan hiếm nhưng nhu cầu sử dụng lại tăng cao, việc nhập khẩu phế liệu không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất mà còn hỗ trợ bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên đây vẫn là khu vực chịu sự quản lý chặt chẽ với nhiều quy định pháp chế nghiêm ngặt. Bởi vậy, việc nắm rõ quy trình, điều kiện cũng như thủ tục nhập khẩu là yếu tố then chốt giúp cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, tránh gặp rủi ro pháp lý và tối ưu hóa lợi nhuận.
Tình hình nhập khẩu phế liệu sắt thép hiện nay
Việt Nam đang là một trong những nước nhập khẩu phế liệu sắt thép lớn nhất trên thế giới. Theo Tổng cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2021, nước ta đã nhập gần 3.5 triệu tấn phế liệu sắt thép với tổng giá trị hơn 1.4 tỷ USD, tăng 32% về lượng và gần 2.2 lần về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2020.
Các thị trường cung cấp phế liệu chính đó là Mỹ, Hồng Kông, Nhật Bản, Australia. Trong đó, Nhật Bản thị trường lớn nhất, chiếm gần 45% tổng kim ngạch nhập khẩu. Riêng năm 2024. nhập khẩu phế liệu sắt thép vẫn tăng trưởng tiếp tục, đạt khoảng 4.92 triệu tấn, tăng 14% so với năm 2023.
Dù thấp hơn mức đỉnh 6.34 triệu tấn năm 2021 nhưng lượng thép thô trong nước tăng 16% trong 11 tháng đầu năm 2024 đã thúc đẩy nhu cầu nhập khẩu phế liệu tăng. Tuy nhiên vào tháng 01/2025, theo ghi nhận đã có sự sụt giảm về lượng và kim ngạch nhập khẩu phế liệu sắt thép so với cùng kỳ năm trước, chỉ đạt khoảng 301.290 tấn, trị giá gần 103 triệu USD.
Lợi ích của hoạt động nhập khẩu sắt thép phế liệu
Hoạt động nhập khẩu phế liệu sắt thép đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế và công nghiệp tại Việt Nam. Cụ thể:
- Tiết kiệm nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường: Dùng phế liệu thay thế cho quặng sắt thô giúp giảm áp lực khai thác tài nguyên, hạn chế ô nhiễm môi trường và suy thoái đất. Hơn nữa quá trình tái chế cũng tốn kém ít năng lượng hơn, góp phần giảm phát thải khí nhà kính
- Giảm chi phí sản xuất và tăng năng lực cạnh tranh: Bảng giá phế liệu sắt thép thấp hơn nguyên liệu thô. Giúp doanh nghiệp thép trong nước giảm chi phí đầu vào, tăng lợi nhuận và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên trường quốc tế
- Thúc đẩy ngành công nghiệp tái chế phát triển: Nhập khẩu phế liệu tạo điều kiện thuận lợi cho ngành tái chế trong nước phát triển. Mở ra cơ hội việc làm cũng như thúc đẩy đổi mới công nghệ tái chế, góp phần phát triển kinh tế bền vững
Những thách thức và rủi ro của hoạt động này
Ngoài lợi ích có được, hoạt động nhập khẩu phế liệu sắt thép cũng đang đối mặt với khá nhiều rủi ro và thách thức. Bao gồm:
- Vấn đề an toàn và môi trường: Phế liệu khi không được kiểm soát chặt chẽ có thể chứa những chất độc hại, kim loại nặng gây ô nhiễm môi trường cũng như ảnh hưởng đến sức khỏe con người
- Rủi ro về chất lượng: Nhập khẩu phế liệu kém chất lượng dễ làm giảm chất lượng sản phẩm thép cuối cùng. Từ đó gây nên thiệt hại lớn cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến uy tín của sản phẩm
- Phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài, biến động thị trường: Việc nhập khẩu phế liệu còn phụ thuộc cả vào các thị trường quốc tế. Chúng dễ bị ảnh hưởng bởi chính sách thương mại, biến động giá cả, yếu tố chính trị,…
Các chính sách, quy định liên quan đến nhập khẩu phế liệu sắt thép
Để quản lý hiệu quả hoạt động nhập khẩu phế liệu sắt thép, Chính phủ nước Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, quy định để đảm bảo an toàn cho môi trường, chất lượng sản phẩm và phát triển ngành công nghiệp bền vững hơn. Cụ thể:
- Nghị định số 69/2018/NĐ-CP: Quy định một số điều của Luật Quản lý ngoại thương liên quan đến nhập khẩu phế liệu
- Thông tư số 08/2018/TT-BTNMT: Quy định về quản lý chất thải rắn và phế liệu nhập khẩu
- Quyết định số 73/2014/QĐ-TTg: Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất. Trong đó bao gồm phế liệu sắt thép
Ngoài ra, những quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường đối với phế liệu sắt thép nhập khẩu cũng được áp dụng nhằm kiểm soát chất lượng và giảm thiểu tác động môi trường. Theo đó, doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu phải thực hiện ký quỹ 10% tổng giá trị của lô hàng và tuân thủ đúng các quy định liên quan đến kiểm tra và giám định chất lượng hàng hóa.
Giải pháp nâng cao hiệu quả cho phế liệu sắt thép nhập khẩu
Muốn gia tăng hiệu quả nhập khẩu cũng như sử dụng phế liệu, doanh nghiệp cần triển khai đồng loạt các giải pháp sau đây:
- Đầu tư công nghệ tái chế tiên tiến: Áp dụng công nghệ xử lý và tái chế hiện đại nhằm nâng cao chất lượng phế liệu tái chế. Đồng thời giảm ô nhiễm và tăng hiệu quả sử dụng
- Tăng cường quản lý, kiểm soát chất lượng: Xây dựng hệ thống kiểm tra, giám định thường xuyên để giúp đảm bảo phế liệu nhập khẩu đáp ứng đủ tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường
- Đa dạng hóa nguồn cung: Giảm phụ thuộc vào những thị trường truyền thống, mở rộng thêm mối quan hệ thương mại với các quốc gia khác để nguồn cung và giá cả ổn định hơn
- Phát triển công nghiệp tái chế trong nước: Khuyến khích đầu tư ngành tái chế phế liệu nội địa để tận dụng nguồn phế liệu trong nước, giảm áp lực nhập khẩu
Nhìn chung, nhập khẩu phế liệu sắt thép đang là một phần không thể thiếu trong ngành thép Việt Nam. Góp phần đem lại nhiều lợi ích kinh tế và môi trường. Tuy nhiên nếu muốn tối đa hóa hiệu quả cũng như giảm thiểu rủi ro, nên có sự quản lý chặt chẽ, đầu tư công nghệ và phát triển ngành tái chế phế liệu trong nước.
